Vestingen


Willemstad

Bekijk in Google Maps | Bekijk in Street View

Willemstad is een vestingstad in de gemeente Moerdijk, in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Willemstad ligt waar Volkerak en Hollands Diep elkaar ontmoeten.

 

Ligging

Willemstad ligt tussen Fijnaart en Numansdorp. Nabijgelegen kernen zijn Helwijk, Klundert, Den Bommel, Achthuizen. Dichtsbijzijnde grote plaatsen zijn Dordrecht en Breda.

 

 

Toponymie

De oorspronkelijke naam van Willemstad is Ruigenhil. Vanaf 1584 werd de naam Willemstad gehanteerd, ter ere van de in dat jaar vermoorde Willem van Oranje.

 

Geschiedenis

In 1968 vond men bij de aanleg van de Deltawerken een circa 6.500 jaar oud eikenhouten beeldje: het Mannetje van Willemstad. Het werd in een veenlaag op 8 meter diepte gevonden. Tussen de wortels van een eik vond een van de werklieden het beeldje. In het mesolithicum moet het doelbewust tussen de wortels zijn geplaatst. Door de snelle stijging van de grondwaterspiegel kwam het in een gunstig conserverend milieu terecht en bleef het gespaard voor het nageslacht. Het is een menselijk figuurtje waarvan alleen het hoofd herkenbare trekken heeft. Aanvankelijk werd getwijfeld aan de echtheid, vooral omdat er geen andere voorbeelden van bekend waren. Die zijn er nu wel, zodat het beeldje niet meer omstreden is. Naar de functie van het beeldje kan slechts gegist worden. Het zou een speelgoedpopje kunnen zijn geweest, maar ook wel een ritueel voorwerp. Er zijn immers inheemse volken die nu nog leven zoals de jager-verzamelaars uit het mesolithicum. Die gebruiken rijk versierde voorwerpen bij sjamanistische rituelen en begrafenisceremonies. Het Mannetje van Willemstad zou zo'n functie gehad kunnen hebben.

 

Vroeger lag bij Willemstad een gors. Toen Jan IV van Glymes, markies van Bergen op Zoom deze had laten inpolderen, ontstond rond 1565 het dorpje Ruigenhil. Op 17 juni 1583 na de Slag bij Steenbergen namen de Spanjaarden Steenbergen in. Willem van Oranje liet Ruigenhil versterken tot vesting. Na diens dood in 1584 verleende zijn zoon, Prins Maurits, de plaats in 1585 stadsrechten. Willem's stad kreeg de officiële naam Willemstad.

 

Prins Maurits liet de 'Fortificatiemeester' Adriaen Anthonisz de vesting uitbreiden tot zijn huidige vorm van een zevenpuntige ster. De bastions op de punten van de ster werden ieder genoemd naar een van de zeven provinciën die zich hadden verenigd in de strijd tegen Spanje. De plattegrond van het stadje past zo goed bij de vestingwerken dat vaak gedacht wordt dat beide tegelijk ontworpen zijn. In eerste instantie telde de vesting vijf bastions en twee kleine forten. De vesting is later meerdere malen verbeterd.

 

Ook werd, door Coenraat Norenburch, in Willemstad een protestantse kerk gebouwd, de Koepelkerk (1607). Dit is de eerste voor de protestantse eredienst gebouwde kerk in Nederland. Prins Maurits verleende financiële steun voor de kerk, op voorwaarde dat deze in een ronde of achtkante vorm zou worden gebouwd. In 1623 liet Maurits in Willemstad de Princehof bouwen (tegenwoordig Mauritshuis). Het gebouw was vanaf 1973 het stadhuis van de gemeente Willemstad, tot deze in 1997 opging in de gemeente Moerdijk.

 

Er bestaat nog altijd een band tussen Willemstad en de familie Van Oranje; één van de titels van koningin Beatrix is Vrouwe van Willemstad.

 

Willemstad doorstond in 1793 een beleg door de Fransen, maar werd overgegeven na de val van Bergen op Zoom. In het begin van de 19e eeuw werd Willemstad bezocht door koning Lodewijk Napoleon op 27 en 28 april 1809 en door diens broer keizer Napoleon op 4 oktober 1811. De keizer gaf opdracht tot de bouw van een kruithuis.

 

In 1874 werd Willemstad het centrum van de Stelling van het Hollandsch Diep en het Volkerak. Het moest Holland beschermen tegen troepen die vanuit Brabant het Hollands Diep wilden oversteken en de toegang voor schepen naar het Hollands Diep afsluiten.

 

In mei 1940 was het zover dat Willemstad werkelijk een rol in de verdediging van Nederland speelde, zij het een bescheiden rol, aan het Zuidfront van Vesting Holland. Al sinds de mobilisatie had Willemstad een bescheiden garnizoen van troepen die het vestingstadje in geval van oorlog als voorverdediging van de positie Numansdorp moesten verdedigen. Met name het veerpunt was daarbij van belang. Op de vierde oorlogsdag, 14 mei 1940, kwam een Duitse verkenningseenheid met pantserwagens richting Willemstad. Na een korte schermutseling werd de verdediging opgegeven en viel Willemstad in Duitse handen. De Duitsers zouden tijdens de oorlog de oude maritieme waarde van Willemstad weer enig blazoen geven. Enkele kazematten werden op de oude wallen gebouwd en een bescheiden garnizoen was aanwezig om ze te bezetten.

 

Op 30 mei 1940 liep ter hoogte van Willemstad een binnenvaartschip, de Rhenus 127, op een Duitse magnetische mijn en zonk. Op het schip bevonden zich Belgische krijgsgevangen militairen die afgevoerd werden naar Duitsland. Volgens een Duits rapport waren er 167 doden; het werkelijke aantal is echter veel hoger. De meesten van hen werden begraven op een Erekerkhof bij de haven.

 

Natuur en landschap

Willemstad ligt aan het Hollandsch Diep, daar waar het zich splitst in Volkerak en Haringvliet. Via de Volkeraksluizen kunnen deze wateren worden bereikt. Willemstad ligt in een zeekleipolder die in de 16e eeuw werd aangelegd. Binnen deze Polder de Ruigenhil liggen een aantal kreekrestanten die beheerd worden onder de naam Ruigenhil. Langs de buitendijkse oever van het Hollandsch Diep ligt het natuurgebied Buitengorzen, een kweldergebied. Ten westen van Willemstad ligt het natuur- en recreatieterrein Vlaakenhoek, terwijl daar weer ten zuiden van de Sint Antoniegorzen liggen, een weidevogelgebied, met aansluitend het Fort Sabina Henrica.

 

Economie

Willemstad leeft tegenwoordig voor een groot deel van toerisme. De stad is een van de zeventien leden van de Vereniging Nederlandse Vestingsteden, en richt zich met onder andere twee jachthavens op de watersport. Naast de diverse musea binnen de vesting vormen de Volkeraksluizen vlakbij het vestingstadje een bezienswaardigheid. Willemstad is vanuit de lucht duidelijk te zien in een stervorm. Er lopen wandelpaden cq wandelroutes over de wallen. Als u deze route loopt loopt u als het ware over de stervorm van Willemstad.